برای سهولت فهم و درک این مطلب، مطلب مربوطه بصورت صوتی نیز در ادامه در اختیار شما قرار گرفته شده است، شما می توانید آنرا گوش کرده و بر روی کامپیوتر، گوشی موبایل یا تب لت خود دانلود کنید.
طب سوزنی چیست؟
طب سوزنی یا سوزن درمانی یکی از مهمترین شاخههای طب سنتی چین است، که نظیر بسیاری از قواعد و قوانین طب سنتی مبنای علمی تایید شده ندارد و روشی تجربی محسوب میشود. در این روش درمانی، متخصصین سوزنهای نازکی را به نقاط مشخص بدن که گذرگاه انرژی نام دارند فرو میکنند. طب سوزنی در اغلب موارد با هدف تسکین درد تجویز میشود و همانطور که قابل حدس است روش انجام آن در کشورهای گوناگون با هم تفاوت دارد. این طب در ایالات متحده بر اساس قوانین طب سوزنی سنتی چینی یا TCM و در آلمان بصورت کاملا متفاوتی انجام میگیرد. اصولا روش های درمانی متعدد دارای عوارض گوناگونی هستند. طب سوزنی نیز یکی از همین روش های درمان با مزایا و معایب خود است.
طب سوزنی به تدریج با رهبری سیاسی کشور کنار رعایت طب غربی در چین محبوبیت پیدا کرد. این طب برای اولین بار در قرن ششم از طریق مبلغان پزشکی به کره و پس از آن به ژاپن گسترش یافت. سپس از فرانسه به اروپا راه یافت. پس از آن در قرن بیستم، در ایالات متحده و کشورهای غربی گسترش پیدا کرد. به عنوان یک قاعده کلی میتوان گفت سوزن درمانی یک روش مستقل برای درمان مشکلات بیماران نیست، بلکه در گروه روشهای تکمیلی است که با دیگر راههای درمانی ترکیب میشود.
طب سوزنی و معاینه بالینی
همانطور که گفته شد طب سوزنی، یک جایگزین برای تسکین درد است. اگرچه این روش در شرایط مختلف، عملکرد متفاوتی دارد و نمیتوان برای تسکین همه دردها از طب سوزنی استفاده کرد. انجام طب سوزنی روی بیمارانی که از درد و مشکلات استخوانی و عضلانی، نظیر کمردرد، انقباض و اسپاسم شانه یا درد زانو رنج میبرند بسیار موثر است. بدیهی است معاینه بالینی در کشورهای گوناگون با هم متفاوت چشمگیری دارد. مقایسە میانگین تعداد بیماران تحت درمان در هر ساعت در کشورهای چین (۱۰ بیمار) و ایالات متحده (۱.۲ بیمار) اختلاف معناداری را نشان میدهد. در چین طب سنتی سوزنی معمولا همراه با فنجان درمانی و گیاه درمانی انجام خواهد شد. گرچه امروزه طیف متنوعی از رویکردهای طب سوزنی با فلسفههای مختلف وجود دارد، اما در ایلات متحده آمریکا، این روش درمانی مطابق با طب سنتی چینی انجام میشود.
فلسفه طب سوزنی
براساس اعتقادات سنتی طب چینی انرژی یا همان "چی" بر روی خطوطی درون و بیرون بدن به نام مریدیان در حال حرکت هستند، هرچقدر این مسیرها هموار باشند حرکت انرژی به سهولت انجام می شود اما اگر در جایی از بدن فرو رفتگی یا برآمدگی بر مسیر انرژی وجود داشته باشد، بدن با افزایش یا کاهش انرژی در آن نقطه همراه می شود. چینی های باستان بر این باور بودند که بیماری در عدم تعادل حرکتی انرژی است. اگر برجستگی و فرورفتگی های مسیر انرژی (مریدیان) هموار شوند، فرد به تعادل انرژی بازگشته و سلامتی خود را به دست می آورد. حال هموار کردن این مسیر با فرو کردن سوزن های خاصی در اندازه، جنس و ضخامت مختلف صورت می گیرد. بر طبق طب سنتی چینی دو نیروی مخالف هم (یین و یانگ) در جهان و در بدن انسان وجود دارند. در حالتی که انسان سالم است این دو نیرو در بدن در تعادل هستند. انرژی حیات که انرژی "چی" نام دارد و در تمام بدن در جریان است این دو نیرو را در تعادل نگه می دارد. حال اگر چیزی سبب مسدود شدن جریان "چی" در بدن شود و تعادل یین و یانگ از بین برود فرد بیمار می شود. در سوزن درمانی متخصص با تشخیص بیماری و با استفاده از سوزن های باریک مخصوص طب سوزنی به جریان انرژی "چی" در بدن کمک میکند و سبب بهبود عملکرد کلی بدن می شود. تعداد جلسات درمان و تعداد و نقاط سوزن درمانی به نوع بیماری فرد و تشخیص متخصص بستگی دارد.
مفهوم طب سوزنی
اعتقادات اولیه و سنتی چینیها، همراه با علم سنتی گیاهی، طب سوزنی و دانشهای سنتی بر مبنای سلامتی، علم پزشکی سنتی چینی (TCM) را به وجود آوردند. سوزن درمانی بخش مهمی از طب سنتی چین است که به باور وجود نیروی زندگی (نیروی چی) در بدن انسان اتکا دارد. براساس این اعتقاد "چی" از طریق ارگانهای بدن (اندامهای زنگ فو) در بافتهای پوست، ماهیچهها، تاندونها، استخوانها و مفاصل جریان دارد و در بدن گردش میکند. خطوطی که نیروی چی را در بدن هدایت میکنند "مریدین" نام دارند. در طب سوزنی، سوزنها در نقاطی قرار میگیرند که گذرگاههای انرژی هستند.
در طب سوزنی این اعتقاد وجود دارد که باد، سرما و رطوبت باعث انسداد برخی نقاط در مسیر گردش نیروی "چی" میشوند و متخصصان در سوزن درمانی با فروبردن سوزن در این نقاط خاص سبب درمان و تسکین درد خواهند شد. کارشناسان این علم، برای یافتن الگوی درمان ابتدا شخص را معاینه میکنند. بررسی رنگ و شکل زبان، قدرت نسبی نقاط پالس و بوی نفس از معاینات اولیه و مهم محسوب میشود.
تئوری پین و یانگ پایهایترین مفهوم در طب سوزنی است. دراین طب باور براین است که جهان هستی از تعامل و ترکیب این دو نیروی متضاد به حیات خود ادامه میدهد. هر اندام بدن نیز درون خود "یین و یانگ" دارد. مجموعه یین و یانگ بدن در حالت بهینه و سلامت در تعادل است. اما بیماری هنگامی عارض میشود که تعادل میان یین و یانگ بیش از حد نوسانهای معمول برهم بخورد .در صورت افزایش یانگ (و کاهش یین) بیماری با طبیعت گرم و در صورت افزایش یین (و کاهش یانگ) بیماری با طبیعت سرد ظاهر میشود.
پایه علمی تخیلی مدرن طب سوزنی
تحقیقات و بررسیهای علمی وجود نیروی "چی" در بدن را رد میکنند. مقالههای منتشر شده در این زمینه طب سوزنی را یک مفهوم شبه علمی توصیف کرده که در اکثریت درمانهای آن هیچ اقدام منطقی وجود ندارد و بیشتر بر اساس دانش علمی مربوط به سلامت و مراقبتهای بهداشتی است که در حال حاضر به طور گسترده توسط جامعه علمی مورد پذیرش متخصصان است. در برخی موارد هم متخصصان طب سوزنی درباره نحوه تشخیص بیماری و درمانهایی که باید صورت بگیرد با هم اختلاف نظر دارند. ولی امروزه همه کارشناسان، سوزن درمانی را به عنوان یک راه درمان موازی با راههای درمان پزشکی و علمی به عنوان روشی تکمیلی و برای تسکین درد پذیرفته اند.
برخی مطالعات نشان میدهد طب سوزنی باعث ایجاد یک سری حوادث در سیستم عصبی مرکزی بدن افراد میشود و تغییر شکل مکانیکی پوست توسط سوزن طب سوزنی باعث آزاد شدن آدنوزین خواهد شد. تاثیر طب سوزنی در اختلالات گوارشی ممکن است به اثرات آن بر سیستم عصبی پاراسمپاتیک و سمپاتیک مرتبط باشد. طب سوزنی همچنین اثر ضد التهابی دارد که می تواند باعث فعال شدن عصب واگ و غیر فعال شدن ماکروفاژهای التهابی شود.
تاریخچه طب سوزنی
طب سوزنی یکی از قدیمیترین شیوههای طب سنتی چینی است. گرچه بسیاری از مورخان معتقد هستند که طب سوزنی در چین آغاز شده است، اما در زمان دقیق آن روایتهای متناقضی وجود دارد. تاریخچه استفاده از طب سوزنی در کشور چین به دوران نوسنگی بازمیگردد. در آن زمان از سنگهای نوک تیزی به نام "بیان شی" به جای سوزنهای امروزی استفاده میشد. سوزنهای سنگی طب سوزنی مربوط به ۵۰۰۰ سال پیش توسط باستانشناسان در چین کشف شدهاست، ولی برخی محققان دلیل استفاده از این سنگها را در طب سوزنی تایید نکردهاند. چرا که امکان دارد چینیان باستان برای درمان آبسهها از این سوزنهای سنگی استفاده کرده باشند.
نخستین کتاب چینی که در مورد طب سوزنی نوشته شده است، کتاب "طب داخلی کلاسیک امپراطور زرد" نام دارد که حدود ۲۳۰۰ سال پیش تالیف شده است. این کتاب از انواع سوزنهای فلزی، گذرگاههای انرژی در بدن و نقاط خاص روی آنها، انواع روشهای فروکردن سوزن در بدن و بیماریهای قابل درمان با طب سوزنی بحث کرده است. بر اساس یک مقاله درباره رماتیسم، اولین مدارک "تشخیص و درمان سازماندهی شده" برای درمان رماتیسم از طریق طب سوزنی در حدود ۱۰۰ سال قبل از میلاد دربخشی از کتاب پزشکی " طب داخلی کلاسیک امپراطور زرد " بوده است.
باستانشناسان سوزنهای طلایی و نقرهای را در آرامگاه لیو شنگ با قدمتی حدود ۱۰۰ سال قبل از میلاد پیدا کردهاند که اولین شواهد باستانشناسی طب سوزنی هستند. گرچه مشخص نیست که هدف چینیهای باستان از استفاده این سوزنها چه بوده است. همچنین در تحقیقات تاریخشناسان مومیایی ۵۰۰۰ سالهای با خالکوبیهای خاص یافت شده است. این خالکوبیها در نقاطی هستند که در طب سوزنی برای درمان کمردرد و دردهای شکمی استفاده میشود. مورخان پس از بررسیهای بیشتر دریافتند که این مومیایی از مشکلات کم و دردهی شکمی رنج میبرده است.
تصویب قانونی طب سوزنی
مدتهاست که استفاده از سوزن زنی در چین، ایالات متحده، استرالیا، اروپا و نوردیک تصویب شده است. اما استفاده از سوزن درمانی در فنلاند بسیار کمتر است. این نوع درمان در چین بسیار گسترده عمل میکند و در اروپا یکی از شایعترین روشهای پزشکی جایگزین محسوب میشود. از سال ۲۰۰۴ در سوئیس طب سوزنی به عنوان جایگزینی رایج برای دارو تبدیل شده است. در سال ۲۰۰۹ در انگلستان در مجموع، ۴ میلیون درمان طب سوزنی صورت گرفته است. در ژاپن برآورد شده است که ۲۵% مردم در بعضی مواقع طب سوزنی را امتحان میکنند. در اوایل سال ۲۰۱۰، بیش از ۱۴ میلیون آمریکایی گزارش کردند که به طور مرتب از سوزن درمانی به عنوان بخشی از مراقبتهای بهداشتی خود استفاده میکنند.
سوزن طب سوزنی
شایعترین مکانیزم تحریک نقاط خاص درطب سوزنی، نفوذ به پوست با سوزنهای نازک فلزی است که به صورت دستی انجام میشود. گاهی نیز ممکن است سوزنها با روش الکتریکی (الکتروکنوپناتور) تحریک شوند.
- سوزنهای طب سوزنی به طور معمول از فولاد ضد زنگ ساخته میشوند که پس از طی فرایندی آن را انعطاف پذیر میکنند.
- سوزنها معمولا باید بعد از هر بار استفاده دور انداخته شوند.
- سوزنهایی که قابل استفاده مجدد باشند، باید پس از هر استفاده استریلیزه شوند.
- اندازه سوزنها بین ۱۳ تا ۱۳۰ میلیمتر (۰.۵۱ تا ۵.۱۲ اینچ) هستند.
- سوزنهای کوتاهتر در نزدیکی چهره و چشمها و سوزنهای بلند در مناطق با بافتهای ضخیم استفاده میشوند.
- قطر سوزن از ۰.۶۶ میلیمتر (۰.۰۰۶ سانتیمتر) تا ۰.۴۶ میلیمتر (۰.۰۱۸ اینچ) متفاوت است.
- سوزنهای ضخیمتر برای بیماران قوی با عضلات ورزیده استفاده میشود.
- همچنین سوزنهای نازک ممکن است انعطافپذیر باشند و برای قرار دادن صحیح آنها ممکن است به لولههای خاصی نیاز باشد.
- از دیگر انواع سوزن میتوان به سوزنهای سه لبه اشاره کرد. ژاپنیها از سوزنهای بسیار نازکی استفاده میکنند که اغلب به صورت سطحی و گاهی بدون نفوذ به پوست مورد استفاده قرار میگیرند و توسط لوله راهنمایی احاطه شدهاند که اختراعات قرن هفدهم در چین و غرب است.
- طب سوزنی کرهای از سوزن مس استفاده میکند و تمرکز بیشتری روی دست دارد.
- در طب سوزنی آلمانی نیز براساس کمینه یا بیشینه انرژی در نقطه ای از سوزن های متفاوت استفاده می کنند.
-
نحوه استفاده از سوزن در طب سوزنی
برای استفاده از سوزنها، ابتدا باید پوست ضدعفونی شده باشد. سوزنها اغلب با یک لوله راهنمای پلاستیکی به بدن وارد میشوند. متخصصین این طب برای وارد کردن سوزنها به پوست از شیوههای مختلفی نظیر چرخش یا حرکت به بالا و پایین روی پوست استفاده میکنند. از آنجا که بیشترین درد در لایههای سطحی پوست احساس میشود، توصیه کاردانان این روش درمانی، فرو کردن سریع سوزن در پوست است. اغلب سوزنها با دست تحریک میشوند تا حس ناخوشایند موضعی و درد ناشی از سوزن برای بیماران کاهش پیدا کند. بیشک میزان مهارت متخصص سوزن درمانی روی چگونگی درج سوزن تاثیر میگذارد و ممکن است فرد آنقدر ماهر باشد که بتواند سوزن را بدون درد وارد پوست کند.
تحقیق و بررسی بر نحوه عملکرد طب سوزنی
بررسیها و تحقیقات نشان داده است برخلاف اداعاهای صورت گرفته درباره نیروی "چی" مبنی بر هدایت جریان "چی" از طریق مریدیانها، عموما جایی که سوزنها وارد میشوند، مهم نیست بلکه تعداد سوزنها و جلسات مهم است. این تحقیق همچنین نشان داده نحوه قرار دادن سوزن، عمق فرو کردن آن، نوع، شدت تحریک و تعداد سوزنهای مورد استفاده مهم هستند. گرچه طب سوزنی میتواند درد را کاهش دهد، اما اکثر تحقیقات نشان میدهد که اثرات طب سوزنی عمدتا به دلیل پلاسبو و تلقین درمانی است که اثرات کوتاه مدت دارد. بنابراین باید گفت دلایل کافی برای حمایت از این طب در مقایسه با درمانهای اصلی پزشکی وجود ندارد و سوزن درمانی بهتر از درمان اصلی علمی و پزشکی نیست.
اما علیرغم تاثیرگذاری سوزن درمانی، آزمایشات و بررسیهای متعدد نشان داده است این طب برای طیف وسیعی از شرایط موثر نیست. در واقع طبق بررسیهای سیستماتیک، طب سوزنی در درمان و تسکین درد تاثیر چندانی ندارد. یعنی این روش، یک درمان مقطعی با تاثیر گذاری کوتاه مدت است که مزایا و اثرات طولانی مدت ندارد.
براساس نتایج به دست آمده از تحقیقات گسترده بر طب سوزنی، پلاسبو عامل بسیار موثری در اثر بخشی طب سوزنی است. همانطور که میدانید پلاسبو روشی است که در آن بیمار تحت معالجه واقعی قرار نمیگیرد و با تلقین درمانی به نتیجه میرسد. بیماریهایی نظیر پارکینسون یا دردهایی با منشا عصبی، با استفاده از روشهای پلاسبو قابل معالجه هستند. طبق بررسیهای انجام شده، استفاده از طب سوزنی در کمردردهای مزمن به عنوان یک مکمل درمان نه تنها موثر است بلکه از نظر هزینههای جانبی برای بیماران هم مقرون به صرفه خواهد بود.
آیا طب سوزنی اثربخش است؟
همان طور که گفته شد بسیاری از بیماری ها که علم پزشکی در درمان آنها ناموفق بوده است و تنها با تجویز مسکن ها به آرام کردن درد بیماران پرداخته است، با طب سوزنی قابل درمان هستند. ولی سوالی که پیش می آید اینست: در حالی که علم پزشکی و دارو درمانی با انبوهی از عوارض دارویی و ناکامی ها در درمان بیماری ها مواجه شده است طب سوزنی چگونه در درمان و تسکین درد موفق عمل می کند؟ در مواردی گزارش شده که طب سوزنی بر روی دو بیمار یکسان نتیجه متفاوت داشته است
- آیا دو بیمار واقعا دارای بیماری های کاملا یک سان بوده اند
- توان روانی و جسمی آنها دقیقا مشابه همدیگر بوده است
- آیا پزشک متخصص سوزن درمانی آنها دقیقا یک سان بوده اند
- آیا آنها از یک ملیت، نژاد، خانواده و ژن بوده اند
- آیا پیشرفت بیماری در هر دو یکسان بوده است
- آیا مکان، ماه، فصل و سال درمان هر دو یکی بوده است
- و سوالات فراوان دیگر
قطعا اثربخشی هر روش درمانی از فردی به فرد دیگر و از پزشکی به پزشک دیگر متفاوت است. روش و شرایط انجام طب سوزنی اهمیت بالایی در تاثیرگذاری آن دارد. طبیعتا اگر این درمان توسط افراد متخصص و در شرایط استریل انجام شود، عوارض ناشی از انجام طب سوزنی را کاهش میدهد. توجه به این نکته در شرایطی که افراد زیادی برای فرار از عوارض جبرانناپذیر داروهای شیمیایی به طب سوزنی گرایش پیدا کردهاند، اهمیت زیادی دارد. اما متاسفانه گزارشهای انتقال عفونت در سوزن درمانی طی دهه گذشته به طور قابل توجهی افزایش یافته است. با توجه به اینکه عوارض این درمان بیشتر پنوموتوراکس (پاره شدن کیسههای هوایی ریه) و عفونت گزارش شده است، توصیه میشود متخصصین طب سوزنی به اندازه کافی آموزش داده شوند تا احتمال بروز چنین خطراتی کاهش یابد.بررسی سال ۲۰۱۲ نشان داد که طب سوزنی برای مقابله با برخی از بیماریها در مقایسه با سایر روشهای درمانی مقرون به صرفه است. همچنین کنار روشهای درمانی پزشکی برای درمان کمر دردهای مزمن نسبت به روشهای دیگر، برای بیماران هزینههای کمتری داشته است.
درمان از طریق طب سوزنی
تحقیقات و بررسیهای انجام شده نشان میدهد با وجود اینکه که طب سوزنی یک روش پزشکی جایگزین و تکمیلی است که به صورت ترکیبی با سایر راههای درمان نتیجه میدهد، برای کاهش درد چهار نوع مختلف درد مزمن موثر عمل میکند:
۱. درد پشت و گردن
۲. استئوآرتریت زانو
۳. سردرد مزمن
۴. شانه درد

















